Minder thuiswerkers na corona? Integendeel. Het afgelopen jaar is het aantal mensen dat vanuit huis werkt verder toegenomen. Meer dan de helft van de werkende Nederlanders doet dat vanuit huis. ‘We zijn bezig met ‘privétisering’ van het werk’.
Het aantal thuiswerkers explodeerde in coronatijd vanwege lockdowns en afstandsregels. Maar hoewel die inmiddels alweer lang en breed tot het verleden behoren, neemt het aantal thuiswerkers alleen maar verder toe. Inmiddels werken 5,1 miljoen Nederlanders tussen de 15 en 75 jaar ten minste twee dagen per week vanuit hun eigen huis, blijkt uit cijfers die het CBS vrijdag bekendmaakt.
Wel is sinds corona de mate waarin we thuiswerken verschoven. Werkten in 2021 nog 1,9 miljoen Nederlanders meer dan de helft van de werktijd vanuit huis, inmiddels zijn dat er nog maar 1,3 miljoen. Maar het aantal mensen dat minder dan de helft thuiswerkt nam juist sneller toe: van 3,1 naar 3,8 miljoen.
Met meer dan de helft van de beroepsbevolking als thuiswerker is Nederland veruit koploper in Europa, waar gemiddeld nog geen 23 procent van de Europeanen thuiswerkt. Alleen Zweden (45 procent), Finland en Luxemburg (40 procent) komen nog een beetje in de buurt.
‘De laptop is ons spinnewiel’
“We gaan weer terug naar de situatie van voor de industriële revolutie,” zegt hoogleraar arbeidsmarkt Ton Wilthagen van de Universiteit van Tilburg. “Toen waren we allemaal thuiswerkers. Alleen is nu de laptop ons spinnewiel.”
Wilthagen: “Het is een normale arbeidsvoorwaarde geworden. Mensen eisen thuis te kunnen werken en kúnnen dat ook eisen, want we zitten in een krappe arbeidsmarkt. Bovendien vindt het merendeel van de werknemers én werkgevers dat thuiswerken de productiviteit verhoogt. “
De impact op onszelf, de arbeidsmarkt en de samenleving is enorm, stelt Wilthagen. “Tot voor kort liepen werk en privé nauwelijks door elkaar. Nu krijg je ‘privétisering’ van het werk; wonen, werken, zorg voor kinderen en huisdieren, boodschappen doen; het vloeit allemaal ineen.”
De invloed van werk op privé en andersom is volgens de hoogleraar veel directer geworden. “Voorheen kwam je thuis van je werk en dan vertelde je over je dag. Nu is je partner of gezin onderdeel van je werk en omgekeerd. Er zijn ook negatieve kanten; ook van thuiswerken kun je een burn-out krijgen, als je meer uren werkt en vereenzaamt.”
De samenleving verandert daardoor. “Het heeft overal effect. Kantoorruimte komt leeg te staan, er zijn minder reizigers in het openbaar vervoer, alhoewel de files niet sterk afnemen omdat we meer privékilometers maken, arbeidsvoorwaarden veranderen vanwege de kosten van thuiswerken – misschien krijgen we de lunchbonnen zelfs terug.”
Di-do-cultuur
De thuiswerkrevolutie gaat niet zonder slag of stoot. Gedragswetenschapper Marco van Gelder van adviesbureau Veldhoen+company ziet nog steeds bedrijven waar de leiding krampachtig mensen dwingt op bepaalde dagen naar kantoor te komen. “Dan krijg je een di-do-cultuur, dat het druk is op dinsdag en donderdag en je de rest van de week een kanon kunt afschieten.”
“Er ontstaat in toenemende mate een kloof tussen beleid en werkelijkheid,” stelt Van Gelder. “Eisen dat mensen drie dagen per week aanwezig moeten zijn, werkt niet. Dan veronachtzaam je als werkgever de diversiteit die werknemers nu eisen.”
Simpelweg het kantoor verbouwen met ingewikkelde koffiecorners, sapbars en knusse ruimtes gaat ’m niet worden. Van Gelder: “Als er niemand aanwezig is, hoef je de koffie ook niet. Het gaat erom dat je als bedrijf de juiste mensen op de juiste plek en op het juiste tijdstip bij elkaar brengt. Dat is een puzzel die je moeilijk als persoon of team kunt leggen. Dat lukt alleen met behulp van technologie.”
Daar komt kunstmatige intelligentie en slim gebruik van data om de hoek kijken. “In de financiële industrie en de techsector is men al erg bezig met het gebruik van data om mensen bij elkaar te brengen. Maar het is onvermijdelijk dat elk bedrijf en elke sector hiermee aan de slag gaat. Anders word je links en rechts ingehaald. De manier van werken is fundamenteel veranderd.”
Sector en leeftijd
Uit de CBS-cijfers blijken grote verschillen tussen sectoren. Zo werken 9 op de 10 ict’ers thuis – van wie ruim 4 op de 10 meer dan de helft van de werktijd – en zij worden snel gevolgd door mensen met creatieve beroepen. Thuiswerk komt in de transportsector, logistiek en dienstverlenende beroepen als de horeca het minste voor.
Wilthagen ziet meer kloofjes ontstaan. “De animo voor thuiswerken verschilt per leeftijdsgroep. Jongere generaties gaan het liefst naar kantoor voor het contact en de samenwerking. Voor mensen met kinderen is het beeld gemengd. Juist 55-plussers worden het meest productief van thuiswerken.”
“Daarnaast ontstaat een thuiswerkende elite. De portier en schoonmaker hebben niet de vrijheid van thuiswerken, maar zitten nu in lege kantoren omdat de rest dat wel doet.”